05 gru Jak ją rozwijać pamięć i koncentrację dziecka.
Pamięć dziecka – jak ją rozwijać?
Wiek przedszkolny często nazywany jest wiekiem pamięci. Dlaczego? Ponieważ w tym właśnie czasie dzieci wykazują dużą łatwość w zapamiętywaniu – zarówno słów, pojęć, jak i sekwencji zdarzeń i zachowań. Jeśli chcesz, aby Twoje dziecko osiągało świetne wyniki w nauce, zadbaj o jego pamięć i skutecznie pobudzaj jej rozwój.
Sprawne funkcjonowanie pamięci i rozwój wyobraźni małego dziecka są nieodzowne w procesie kształtowania myślenia abstrakcyjnego. Stworzenie warunków sprzyjających doskonaleniu tych funkcji psychicznych należy do zadań rodziców. Jak pomóc maluchowi
w wieku przedszkolnym?
Rozmawiajmy z dzieckiem – dzieci najlepiej zapamiętują te wydarzenia, które omawiane były wspólnie z rodzicem. Skuteczne jest zadawanie pytań w formie otwartej (co? jak? dlaczego?), podsuwanie trafnych odpowiedzi, powtarzanie wypowiedzi malucha i ich poszerzanie. Pytania o to, co się wydarzyło w przedszkolu, kogo dziecko spotkało na spacerze, co robiło u dziadków itp. są wskazane, jednak nie zadawajmy ich wszystkich naraz, aby nie bombardować dziecka. Chodzi bardziej o uaktywnianie połączeń pamięciowych przeszłych wydarzeń.
Spontaniczna zabawa – wiek przedszkolny to czas, gdy dziecko preferuje zabawy tzw. „na niby”. Maluch wykazuje wielką kreatywność, adaptując potrzebne mu do zabawy przedmioty – kij może być szablą czy wędką, z kartonu powstaje samochód, czy zamek, a z klocków można wyczarować wszystko. Należy zaznaczyć, że dla rozwoju wyobraźni w takiej zabawie sprawdza się zasada – im prostszy przedmiot, tym lepiej. W tym przypadku drogie, grające i migające zabawki nie są szczególnie przydatne, gdyż nie dają pola wyobraźni. W zabawach „na niby” dziecko musi dostosować swoje zachowanie do sytuacji wyobrażonej, a ponieważ zabawa sprawia mu dużą przyjemność, robi to nawet wówczas, gdy w życiu codziennym kontrola niektórych impulsów sprawia mu jeszcze trudność.
Czytanie ma znaczenie – dziecięca pamięć i wyobraźnia są pochodną funkcji mowy, dlatego też obcowanie ze słowem, jakie ma miejsce w czasie czytania, stymuluje ich rozwój. Dzięki czytaniu dziecko uczy się słuchać i naśladować dźwięki, a więc czytać należy dziecku już od urodzenia. Czytanie na głos niemowlęciu stymuluje rozwój jego mózgu i buduje trwałe skojarzenie czytania z przyjemnością, poczuciem bezpieczeństwa i więzi. Dziecko osłuchane z literaturą, oprócz tego że ćwiczy pamięć (chociażby poprzez powtarzanie rymowanek i wierszyków), szybciej uczy się mówić, ma większy zasób słów, samo kreuje swoje zabawy na podstawie usłyszanych opowiadań (w tym naśladowanie bohaterów), przez co łatwiej rozwiązuje problemy w życiu codziennym. Ma również okazję do ćwiczenia wyobrażeń i poznawania świata. Słuchanie bajek, w przeciwieństwie do oglądania telewizji, nie przeciąża niedojrzałego układu nerwowego, nie stwarza sytuacji nadmiaru bodźców.
Ruch i zabawa na powietrzu – dotleniają mózg i ulepszają jego pracę. Zabawy ruchowe zwiększają napływ krwi do mózgu, a tym samym jego dotlenienie. Pod wpływem ruchu wydzielają się w mózgu substancje chemiczne (neurotrofiny), które pobudzają rozwój komórek nerwowych i usprawniają połączenia między nimi. Dzięki ruchowi dziecko poznaje otaczający je świat, wzbogaca swoje doświadczenia, kształtuje pamięć i uwagę.
Dieta oraz odpowiednia ilość snu – te dwa czynniki są również niezbędne, aby wspomagać rozwój pamięci. Odpowiednia dieta jest podstawą prawidłowego rozwoju i funkcjonowania mózgu, zwłaszcza u dzieci i młodzieży, gdyż właśnie wtedy mózg rozwija się najbardziej intensywnie. W diecie nie może zabraknąć zdrowych tłuszczy, których główne źródło to kwasy omega-3. Są one obecne w orzechach, migdałach i tłustych rybach. Zawiera je także siemię lniane, awokado, oleje lniany i rzepakowy. Pamiętajmy też o lecytynie zawartej w żółtkach jaj, a także o wodzie, gdyż mózg w 82% składa się z wody.
Jeśli chodzi o sen, to działa on jak komputerowa komenda „zapisz”, a także: „segreguj i układaj”. Wiadomości zdobyte podczas dnia muszą zostać zapisane i utrwalone właśnie podczas efektywnego odpoczynku. Dziecko 3 – letnie potrzebuje ok. 11 godz. snu na dobę. Starsze dziecko przedszkolne przynajmniej 10 godzin.
Pamięć i koncentracja uwagi – propozycje ćwiczeń
W okresie przedszkolnym znacznie powiększa się pojemność pamięci, a dzięki temu, że dziecko poszerza zasób słów – pierwotna, mimowolna pamięć zaczyna przekształcać się w pamięć słowno-logiczną. Przez pierwsze sześć lat życia przyswajanie informacji przychodzi dziecku z niezwykłą szybkością i bez wielkiego wysiłku. Okres przedszkolny i wczesnoszkolny ma więc ogromny wpływ na przyszły proces uczenia się.
TRENUJMY Z DZIECKIEM PAMIĘĆ I KONCENTRACJĘ!!!
Poprzez stosowanie odpowiednich ćwiczeń, metod i technik zapamiętywania, dzieci mogą rozwijać pamięć, uwagę i koncentrację oraz wyobraźnię.
KONCENTRACJA to umiejętność skupienia i utrzymywania uwagi na ściśle określonych zadaniach czy zagadnieniach. Umiejętność ta rozwija się stopniowo w toku życia dziecka. Dziecko w wieku 2- 4 lat potrafi skupić uwagę na okres 5 – 15 minut, w wieku 5 – 6 lat na około 20 – 30 minut, w momencie rozpoczęcia nauki okres ten stopniowo się wydłuża.
PRZYKŁADOWE ĆWICZENIA ROZWIJAJĄCE KONCENTRACJĘ UWAGI I PAMIĘĆ:
Zabawy wprowadzające sekwencje:
– głuchy telefon (dziecko ma dokładnie powtórzyć zdanie, które usłyszało);
– jedziemy na wycieczkę: zabawę zaczynamy mówiąc „jedziemy na wycieczkę i zabieramy…”. Wymyślamy i wymieniamy na zmianę z dzieckiem rzeczy, jakie zabieramy na wycieczkę powtarzając przy tym już te wcześniej wymienione, np.
mama: „Jedziemy na wycieczkę i zabieramy plecak”
dziecko: „Jedziemy na wycieczkę i zabieramy plecak i namiot”
mama: „Jedziemy na wycieczkę i zabieramy plecak, namiot i piłkę” itd.
Tę zabawę możemy modyfikować, wprowadzając inny początek, np. „Jesteśmy w sklepie i kupujemy…”
– pokazujemy dziecku sekwencje ruchów, np. ręce na bok, 2 klaśnięcia i prosimy żeby dziecko to odtworzyło.
Porównywanie (znajdź różnice) – należy odnaleźć różnice dzielące dwa obrazki. Można też bawić się w wyszukiwanie różnic w ciągach cyfr, liter lub słów.
Podaj kolejność – za parawanem układamy w rzędzie kilka przedmiotów, odsłaniamy, dziecko przygląda się przedmiotom zapamiętując ich kolejność. Ponownie zasłaniamy parawan, a zadaniem dziecka jest wymienienie przedmiotów w kolejności.
Memory – gra polega na łączeniu w pary i zapamiętywaniu, gdzie ukryte są takie same obrazki. Najlepiej by obrazki przedstawiały zwierzęta, pojazdy, zabawki, rzeczy bliskie dziecku. Najprostsze wersje przeznaczone są już dla 3 latków. Starsze dzieci doskonale poradzą sobie z większą ilością obrazków.
Słuchanie odgłosów otoczenia – Dziecko zamyka oczy. Prosimy, aby skoncentrowało się na dźwiękach dochodzących z otoczenia. Dajemy mu czas na wsłuchanie się. Następnie pytamy, co słyszało, jaki dźwięk przypadł mu do gustu, co go drażniło. Jaki jest najbliższy dźwięk, który słyszysz? Jaki jest najgłośniejszy? Jaki najcichszy? Jaki najdalszy?
Rysunek na plecach – Dziecko siedzi na podłodze. Zamyka oczy. Druga osoba rysuje mu na plecach np. domek, słońce, kwiat itp. Dla starszych dzieci mogą to być litery, cyfry. Następnie pytamy je, co zostało narysowane. Jeśli dziecko nie potrafi odpowiedzieć na pytanie – czynność powtarzamy.
Gry planszowe – wspomagają rozwój intelektualny dziecka, uczą poprzez zabawę. Gry takie jak warcaby czy szachy uczą rozważania różnych opcji rozgrywki, rozwijają umiejętność zapamiętywania poszczególnych sytuacji oraz poprawiają zdolność logicznego myślenia.
Skojarzenia – gra w skojarzenia rozwija pamięć, koncentrację, spostrzegawczość dziecka. Polega na dobieraniu w pary obrazków, które do siebie pasują, lub wyszukiwaniu w zbiorze tego obrazka, który nie pasuje do pozostałych.
– Inną wersją gry w skojarzenia może być zabawa polegająca na rzucaniu do siebie piłką, gdzie każdy kolejny rzut to wymienienie słowa kojarzącego się z poprzedzającym, np. rozpoczynamy od słowa: stół (rzut piłką do dziecka), dziecko odpowiada nam rzutem piłką oraz skojarzeniem do słowa stół, np. krzesło itd. (np. kuchnia – lodówka – lody…).
Pytania do ilustracji – pokazujemy dziecku ilustrację i prosimy by przez 30 sekund uważnie jej się przyglądało. Następnie zabieramy rysunek i prosimy o odpowiedzenie na różne pytania dotyczące tego co znajdowało się na obrazku.
Powtórz rytm – wyklaskiwanie, wytupywanie rytmu. Rozwija pamięć słuchową.
Rymowanki – nauka krótkich, rymowanych wierszyków.
Ogólne ćwiczenia na koncentrację, takie jak: rysowanie po śladzie, połącz kropki, odwzorowywanie symboli, wycinanki, kolorowanki itp.
O CZYM JESZCZE NALEŻY PAMIĘTAĆ:
1. Zapewnij dziecku stały harmonogram dnia – pory posiłków, nauki, odpoczynku, snu.
2. Nie porównuj wyników pracy dziecka z wynikami innych. Zawsze punktem odniesienia powinny być poprzednie osiągnięcia dziecka.
3. Słuchaj uważnie – pytaj jak minął dzień, co dobrego i złego się dziś wydarzyło. Utrzymuj kontakt wzrokowy z dzieckiem. Reaguj na to, co mówi, aby wiedziało, że go słuchasz. Nie udawaj zainteresowania. Jeśli masz dość lub jesteś zajęty, przerwij rozmowę.
4. Bądź uczestnikiem zabawy – aktywny udział dorosłego sprawia, że dziecko bardziej angażuje się w zabawę, bawi się chętniej i dłużej.
5. Ogranicz czas spędzany przed telewizorem – dokonuj selekcji programów – wybieraj te, które dostosowane są do wieku i możliwości dziecka (bardzo niekorzystna jest sytuacja, gdy od najmłodszych lat dziecko wychowuje się w obecności stale włączonego telewizora). Podobnie rzecz ma się z komputerem i grami multimedialnymi, które przywołują uwagę mimowolną dziecka, nie wymagając wysiłku koncentracji uwagi dowolnej.
6. Organizuj domowe obowiązki – Dziecko może mieć kłopoty z organizowaniem sobie pracy, ale Twój przykład będzie je uczył, jak sobie radzić z chaosem. Używaj kalendarza, karteczek samoprzylepnych, rób listy zakupów przed wyjściem. Pokazuj mu, że tak jest wygodniej. Z czasem zacznijcie planować jego zajęcia (czas na zabawę i obowiązki).
7. Podsuwaj dziecku proste zabawki – czym prostsza rzecz tym lepiej. Dziecko używa wyobraźni, szuka zastosowań dla danej rzeczy i w ten sposób naturalnie uczy się koncentracji uwagi.
Opracowała – Agnieszka Matysek (na podstawie zespół Akademii Zdrowego Przedszkolaka)
www.zdrowyprzedszkolak.pl